Δωρεές φαρμάκων σε ΜΚΟ: πώς λειτουργούν στην Ελλάδα
Τι δέχονται τα κοινωνικά φαρμακεία, γιατί μετράνε η λήξη και η κλειστή συσκευασία, και ποιος ελέγχει κάθε κουτί πριν δοθεί.

Αντώνης Πολίτης |

Δωρεές φαρμάκων σε ΜΚΟ: πώς λειτουργούν στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα τα δωρεά φάρμακα φτάνουν στους ανθρώπους κυρίως μέσα από κοινωνικά φαρμακεία δήμων, ενοριών και οργανώσεων, όπου ένας φαρμακοποιός ελέγχει κάθε κουτί πριν το δώσει. Γίνονται δεκτά φάρμακα που δεν έχουν λήξει και έχουν φυλαχτεί σωστά, ενώ ανοιγμένα σιρόπια, αλοιφές, σταγόνες, κολλύρια και εισπνεόμενα, καθώς και τα δίγραμμα φάρμακα, μένουν έξω.
Οι λεπτομέρειες διαφέρουν από δομή σε δομή. Η λογική όμως είναι ίδια παντού: το φάρμακο δεν είναι τρόφιμο ή ρούχο, και κάθε δωρεά περνάει από τα χέρια κάποιου που ξέρει τι κοιτάει.
Ποιοι παραλαμβάνουν φάρμακα από δωρεές
Κοινωνικά φαρμακεία. Είναι ο βασικός αποδέκτης. Τα λειτουργούν δήμοι, η Εκκλησία και οργανώσεις, και δίνουν δωρεάν φάρμακα σε ανθρώπους που δεν μπορούν να τα αγοράσουν. Σε έρευνα του GIVMED με τη Διεθνή Αμνηστία που δημοσιεύτηκε το 2020, τα κοινωνικά φαρμακεία περιγράφονται ως δομές χωρίς προϋπολογισμό για αγορές, που στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε δωρεές πολιτών και εταιρειών.
Δίκτυα που μοιράζουν τα περισσεύματα. Το GIVMED συνδέει όσους έχουν φάρμακα και προϊόντα υγείας που δεν χρειάζονται με κοινωφελείς δομές που τα χρειάζονται.
ΜΚΟ χωρίς φαρμακείο. Πολλές οργανώσεις, ξενώνες και δομές φιλοξενίας δεν έχουν φαρμακοποιό. Γι' αυτές ο σωστός ρόλος είναι συνήθως να μαζέψουν και να προωθήσουν τα φάρμακα σε ένα κοινωνικό φαρμακείο, όχι να τα μοιράσουν οι ίδιες.
Νοσοκομεία. Είναι ξεχωριστή περίπτωση, με δική της διαδικασία. Από 1η Ιανουαρίου 2026 κάθε δωρεά σε δημόσιο νοσοκομείο περνάει πρώτα από την πλατφόρμα e-Δωρεές. Τα έχουμε γράψει αναλυτικά στο άρθρο για τις δωρεές εξοπλισμού σε νοσοκομεία.
Τι δέχεται ένα κοινωνικό φαρμακείο
Ένα καλό, δημόσιο παράδειγμα είναι ο κατάλογος του Κοινωνικού Φαρμακείου του Δήμου Βόλου. Δέχεται:
- Φάρμακα σε ανοιχτό ή κλειστό κουτί, ακόμη κι αν έχει περισσέψει μικρή ποσότητα, αρκεί να μην έχουν λήξει, να μην είναι ανοιγμένο σιρόπι, αλοιφή, σταγόνες, εισπνεόμενο, κολλύριο, διάλυμα ή γαλάκτωμα, να μην είναι δίγραμμα και να έχουν φυλαχτεί σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από θερμότητα και υγρασία, όχι στην κουζίνα ή στο μπάνιο.
- Παραφάρμακα και υγειονομικό υλικό, αν δεν έχουν λήξει και έχουν φυλαχτεί σωστά. Ανοιγμένες βιταμίνες σε χάπια ή κάψουλες μόνο αν είναι σε blister. Βρεφικά γάλατα μόνο σφραγισμένα.
- Ορθοπεδικά είδη και βοηθήματα βάδισης, καθαρά, χωρίς φθορές και χωρίς να λείπουν εξαρτήματα.
- Ιατρικές συσκευές, αν λειτουργούν σωστά.
- Αναλώσιμα, σφραγισμένα και μέσα στην ημερομηνία τους όταν είναι για οξυγονοθεραπεία, τραχειοστομία, καθετηριασμό, διαβήτη, επίδεση τραυμάτων, χειρουργικές πράξεις ή στομία. Σύριγγες, ουροσυλλέκτες, πάνες και υποσέντονα επίσης μόνο σφραγισμένα.
Και η πιο σημαντική γραμμή του καταλόγου: όλα τα φάρμακα και προϊόντα υγείας ελέγχονται από τη φαρμακοποιό της δομής πριν δοθούν στους ωφελούμενους.
Άλλα κοινωνικά φαρμακεία μπορεί να είναι αυστηρότερα, για παράδειγμα να δέχονται μόνο κλειστές συσκευασίες. Πριν οργανώσετε συλλογή, ζητήστε τον κατάλογο της δομής που θα τα παραλάβει.
Ημερομηνία λήξης: δεν υπάρχει «λίγο μετά»
Στα τρόφιμα υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «ανάλωση κατά προτίμηση» και στο «ανάλωση έως». Στα φάρμακα δεν υπάρχει τέτοια διάκριση στην πράξη: ό,τι έχει λήξει δεν δίνεται.
3 πρακτικά σημεία:
- Κοιτάτε την ημερομηνία πριν τη συλλογή, όχι μετά. Αν ζητάτε από το κοινό να φέρει φάρμακα, γράψτε καθαρά «μόνο μη ληγμένα». Αλλιώς κάποιος στην ομάδα θα περάσει ώρες ξεχωρίζοντας κουτιά.
- Υπολογίστε τον χρόνο που μένει. Ένα φάρμακο που λήγει τον επόμενο μήνα μπορεί να μην προλάβει να βρει ασθενή. Ρωτήστε τη δομή ποιο περιθώριο θέλει.
- Τα ληγμένα έχουν δικό τους δρόμο. Δεν πάνε στα σκουπίδια ούτε στην αποχέτευση. Υπάρχουν ειδικοί κάδοι στα φαρμακεία για τα ληγμένα φάρμακα οικιακής χρήσης.
Κλειστή συσκευασία και τα νέα χαρακτηριστικά ασφαλείας
Μέχρι πρόσφατα, η γνωστή «ταινία γνησιότητας» του ΕΟΦ ήταν αυτό που κοιτούσε κανείς σε ένα κουτί. Σύμφωνα με εγκύκλιο του ΕΟΦ του 2025, από 9 Φεβρουαρίου 2025 η Ελλάδα πέρασε στα ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά ασφαλείας του κανονισμού (ΕΕ) 2016/161. Τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, με κάποιες εξαιρέσεις, φέρουν πλέον:
- έναν δισδιάστατο κωδικό με μοναδικό αριθμό, που περιέχει μεταξύ άλλων την παρτίδα και την ημερομηνία λήξης, και
- έναν μηχανισμό ανίχνευσης παραποίησης, δηλαδή μια σφράγιση που δείχνει αν το κουτί έχει ανοιχτεί.
Για μια ΜΚΟ αυτό σημαίνει κάτι απλό. Όταν μια δομή ζητά «κλειστά κουτιά», η σφράγιση στο κουτί είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να το δείτε. Ένα κουτί με σπασμένη σφράγιση δεν είναι απαραίτητα άχρηστο, αλλά θα το κρίνει ο φαρμακοποιός, όχι ο εθελοντής στην είσοδο.
Συνταγογραφούμενα, δίγραμμα και φάρμακα ψυγείου
Συνταγογραφούμενα. Ο κατάλογος του Βόλου δέχεται κάθε φάρμακο εκτός από τα δίγραμμα, άρα και φάρμακα που χορηγούνται με συνταγή, με την προϋπόθεση του ελέγχου από φαρμακοποιό. Το τι ζητά η δομή από τον ασθενή για να του τα δώσει, για παράδειγμα συνταγή ή βεβαίωση γιατρού, το ορίζει η ίδια. Ρωτήστε πριν παραπέμψετε κάποιον.
Δίγραμμα. Πρόκειται για φάρμακα με αυστηρότερο καθεστώς διάθεσης. Το Κοινωνικό Φαρμακείο του Βόλου δεν τα δέχεται, και το ίδιο να υποθέτετε για κάθε δομή μέχρι να σας πει κάτι άλλο. Μην τα δέχεστε σε συλλογή.
Φάρμακα ψυγείου. Ο κατάλογος του Βόλου ζητά αποθήκευση σε ελεγχόμενη θερμοκρασία δωματίου. Αν ένα φάρμακο θέλει ψυγείο, όπως ορισμένες ινσουλίνες, δεν ξέρετε αν κράτησε τη θερμοκρασία του στο σπίτι του δωρητή. Ρωτήστε τη δομή πριν το δεχτείτε.
Αξίζει επίσης να ξέρετε ότι, με το άρθρο 33 του ν. 4368/2016, οι ανασφάλιστοι και οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες έχουν πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας και σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Πριν στείλετε κάποιον σε κοινωνικό φαρμακείο, δείτε αν καλύπτεται ήδη, ώστε τα δωρεά φάρμακα να μένουν για όσους δεν έχουν άλλη επιλογή.
Πώς φτάνει το φάρμακο στον άνθρωπο
- Συλλογή. Από ιδιώτες, φαρμακεία ή εταιρείες, με σαφείς κανόνες για το τι γίνεται δεκτό.
- Πρώτη διαλογή. Αν η ΜΚΟ μαζεύει για λογαριασμό κοινωνικού φαρμακείου, βγάζει ήδη από την αρχή τα προφανώς ληγμένα και τα ανοιγμένα υγρά.
- Παράδοση στη δομή. Με μια απλή λίστα: τι παραδίδεται και πόσα κουτιά.
- Έλεγχος από φαρμακοποιό. Γνησιότητα, λήξη, συσκευασία, συνθήκες φύλαξης.
- Καταχώριση και αποθήκευση. Το φάρμακο μπαίνει στο απόθεμα της δομής.
- Διάθεση στον ασθενή. Από τον φαρμακοποιό, με τις οδηγίες που χρειάζονται.
Η ΜΚΟ που κάνει τη συλλογή σπάνια βλέπει τα βήματα 4 έως 6. Γι' αυτό η καλή συνεργασία με ένα συγκεκριμένο κοινωνικό φαρμακείο μετράει περισσότερο από μια μεγάλη, αδιευκρίνιστη εκστρατεία.
Τεκμηρίωση
Κρατήστε αρχείο για κάθε παράδοση: ημερομηνία, δομή που παρέλαβε, είδη και ποσότητες, υπογραφή. Μια μεταπτυχιακή έρευνα του ΕΚΠΑ για τα κοινωνικά φαρμακεία προτείνει ακριβώς αυτό: πρακτικό παραλαβής ανάμεσα στις 2 πλευρές, με αναλυτικά τα είδη και τις ποσότητες. Σας προστατεύει αν κάτι αμφισβητηθεί αργότερα και σας δείχνει τι ζητάνε περισσότερο οι δομές με τις οποίες συνεργάζεστε.
Συχνά λάθη
- Ανοιχτό κάλεσμα «φέρτε ό,τι φάρμακα έχετε». Φέρνει σακούλες με ληγμένα και μισοτελειωμένα σιρόπια.
- Μοίρασμα χωρίς φαρμακοποιό. Μια ΜΚΟ χωρίς φαρμακοποιό δεν πρέπει να δίνει η ίδια φάρμακα σε ωφελούμενους.
- Αποθήκευση σε αποθήκη χωρίς έλεγχο θερμοκρασίας. Ένα πατάρι τον Αύγουστο δεν είναι «θερμοκρασία δωματίου».
- Δέχεστε δίγραμμα. Οι δομές δεν τα παίρνουν, οπότε μένουν σε εσάς και πρέπει να καταστραφούν σωστά.
- Συλλογή χωρίς αποδέκτη. Συμφωνήστε πρώτα με τη δομή που θα τα πάρει, μετά ανακοινώστε τη συλλογή.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορούμε να δεχτούμε φάρμακα σε ανοιγμένο κουτί; Εξαρτάται από τη δομή. Το Κοινωνικό Φαρμακείο του Δήμου Βόλου δέχεται ανοιγμένα κουτιά, όχι όμως ανοιγμένα υγρά, αλοιφές, σταγόνες, κολλύρια ή εισπνεόμενα, και ανοιγμένες βιταμίνες μόνο σε blister. Άλλες δομές θέλουν μόνο κλειστές συσκευασίες.
Μπορεί μια ΜΚΟ χωρίς φαρμακοποιό να μοιράζει φάρμακα; Δεν πρέπει. Στα κοινωνικά φαρμακεία κάθε φάρμακο ελέγχεται από φαρμακοποιό πριν δοθεί, και αυτός ο έλεγχος είναι το νόημα όλης της διαδικασίας. Μια ΜΚΟ χωρίς φαρμακοποιό μπορεί να συγκεντρώνει και να προωθεί φάρμακα σε συνεργαζόμενο κοινωνικό φαρμακείο.
Τι κάνουμε με τα ληγμένα που μας φέρνουν; Δεν τα πετάτε στα σκουπίδια. Τα πηγαίνετε στους ειδικούς κάδους για ληγμένα φάρμακα στα φαρμακεία. Και στην επόμενη συλλογή γράφετε πιο καθαρά «μόνο μη ληγμένα».
Δέχονται τα κοινωνικά φαρμακεία και άλλα είδη εκτός από φάρμακα; Πολλά ναι. Ο κατάλογος του Βόλου περιλαμβάνει παραφάρμακα, ορθοπεδικά είδη, βοηθήματα βάδισης, ιατρικές συσκευές, αναλώσιμα για διαβήτη ή στομία, πάνες και υποσέντονα, με τους δικούς του όρους για το καθένα.
Το επόμενο βήμα
Βρείτε το κοινωνικό φαρμακείο που είναι πιο κοντά στους ανθρώπους που εξυπηρετείτε, ζητήστε τον κατάλογο με το τι δέχεται και συμφωνήστε πώς θα γίνονται οι παραδόσεις. Μετά, και μόνο μετά, ανακοινώστε συλλογή.
Τα φάρμακα θέλουν φαρμακοποιό. Πολλές ανάγκες γύρω τους όμως δεν θέλουν: πάνες ενηλίκων, υποσέντονα, είδη υγιεινής, βρεφικά είδη. Για αυτά, στο Givelink η οργάνωση δημοσιεύει τα ακριβή είδη που χρειάζεται, οι δωρητές τα χρηματοδοτούν, και το Givelink τα αγοράζει και τα παραδίδει μέσω METRO Cash & Carry, με φωτογραφία παράδοσης για τον δωρητή. Αν είστε μικρή οργάνωση και ξεκινάτε τώρα, δείτε πώς οι μικρές ΜΚΟ δέχονται δωρεές σε είδη online και τι είναι η δωρεά σε είδος.
Διάβασε επίσης
Τι είναι η Givelink;
Άκου από τους ίδιους τους ιδρυτές:
Έχετε οργάνωση; Βρείτε ό,τι χρειάζεστε.
Στήστε μόνοι σας την οργάνωσή σας σε περίπου 15 λεπτά. Είναι δωρεάν, δεν υπάρχει συμβόλαιο, και δεν χρειάζεται να μιλήσετε πρώτα με κανέναν.






